Tuesday, January 13, 2015

Thước Lỗ Ban và các loại thước khác


Thước đo góc của hãng BOSCH - Germany
Hệ đo lường quốc tế (viết tắt SI, tiếng Pháp: Système International d'unités) là hệ đo lường được sử dụng rộng rãi nhất. Nó được sử dụng trong hoạt động kinh tế, thương mại, khoa học, giáo dục và công nghệ của phần lớn các nước trên thế giới ngoại trừ Mỹ, Liberia và Myanma. 

Hiện nay Việt Nam đã sử dụng Hệ đo lường quốc tế, nhưng trong thông tục tập quán Việt Nam có một số hệ đo lường khác.

 
THƯỚC LỔ BAN
Người Việt nam thường gọi là Thước mộc (thước thợ mộc) gọi theo lối nôm na là thước tay, nghĩa là đo từ đầu cùi chỏ đến mút đầu ngón tay giữa.

 Cây thước này nếu đem so với thước Tây (mét) thì đúng 4 tấc 2 phân Tây (0.42 meters). Thông thường, hai mặt thước: Một mặt chia làm 10 tấc, mỗi tấc là 4.20 cm (0.042 m) còn mặt kia chia làm 8 phần, tượng trưng cho 8 cung Bát quá, có đề 8 chữ: Tài, Bịnh, Ly, Nghĩa, Quan, Kiếp, Hại, Bổn. Nếu viết đủ thì:
  • Tài tức là Tài bảo: chủ về Tài bạch, vinh xương;
  • Bịnh tức là Trường bịnh: Chủ về Bịnh nạn khó tránh;
  • Ly tức Sanh ly: Chủ về Chủ nhơn bị phân tán;
  • Nghĩa tức Nghĩa thuận: Được sanh ra con hiếu;
  • Quan tức Quan lộc: Được sanh con quý;
  • Kiếp tức Kiếp đạo: Bị trộm cướp xâm tổn;
  • Hại tức Lục hại: Chủ về hoạn nạn trở ngại (cùng với Lục hiệp tương xung);
  • Bổn tức Phước đức: Chủ về nhà cửa hưng sũng.
Cách đo: 
 Nhà ở thì đo từ trung tâm của các cây cột, bàn ghế, giường chõng thì đo phủ bì, cửa nẻo thì đo lọt lòng. Cụ thể là đo phần lọt lòng nhỏ nhất của khuôn bao, nhiều thợ hay gọi là lọt lòng gió. Về chiều cao, cần tính và đo khoảng lọt lòng từ sàn hoàn thiện đến phần thấp nhất của khuôn bao bên trên.

THƯỚC TRUNG QUỐC
Cây thước này, thợ mộc gọi là cây thước tổ, thường để thờ mà không dùng. Trong kinh Phật về Hán tạng nói về Châu xích là cây thước này. Chiều dài tính theo thưóc Tây chỉ có 0.32 mét (ba tấc hai phân) cũng chia làm 10 tấc, một tấc chia làm 10 phân, một phân chia làm 10 ly.
Một thước Tàu = 0.32 mét (3 tấc 2 phân Tây).

THƯỚC VIỆT NAM
Trong hệ đo lường cổ Việt Nam có ít nhất 2 loại thước đo chiều dài với các giá trị trước năm 1890 thước ta (hay thước mộc, bằng 0,425 mét) và thước đo vải (bằng 0,645 m). Theo Nguyễn Đình Đầu thì cả trường xíchđiền xích đều bằng 0,4664 mét. Theo Ths. Phan Thanh Hải trong bài "Hệ thống thước đo thời Nguyễn" thì có 3 loại thước chính: thước đo vải (từ 0,6 đến 0,65 mét), thước đo đất (luôn là 0,47 mét) và thước mộc (từ 0,28 đến 0,5 mét).

Khi Pháp chiếm Nam kỳ, Nam kỳ dùng mét theo tiêu chuẩn của Pháp. Trung kỳ và Bắc kỳ tiếp tục dùng thước đo đất, điền xích, với độ dài 0,47 mét.

Vào ngày 2 tháng 6 năm 1897, Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer đã ra sắc lệnh quy định, kể từ ngày 1 tháng 1 năm 1898, ở địa bàn Bắc kỳ áp dụng cách tính 1 thước ta = 0,40 mét. Quy định này cũng đã thống nhất tất cả các loại thước (thước ta, thước mộc, điền xích...) thành một loại thước ta bằng 0,40 mét. Trung kỳ vẫn dùng chuẩn cũ và dẫn đến trong việc đo đất, các đơn vị chiều dài và diện tích (ví dụ sào) ở Trung kỳ gấp 4,7/4 và (4,7/4)² lần các đơn vị tương ứng ở Bắc kỳ.

THƯỚC HIỆN ĐẠI
Là thước dùng theo quy chuẩn của thế giới văn minh và khoa học, có 2 hệ thống đo cơ bản:
 
Hệ Inch: Inch (tiếng Việt đọc như "in-sơ"), số nhiều là inches; ký hiệu hoặc viết tắt là in, đôi khi là ″ - dấu phẩy trên kép là tên của một đơn vị chiều dài trong một số hệ thống đo lường khác nhau, bao gồm Hệ đo lường Anh và Hệ đo lường Mỹ. Chiều dài mà nó mô tả có thể khác nhau theo từng hệ thống. Có 36 inches trong một yard và 12 inches trong một foot. Đơn vị diện tích tương ứng là inch vuông và đơn vị thể tích tương ứng là inch khối.
Vào năm 1958, Hoa Kỳ và những nước thuộc Khối Thịnh vượng chung Anh đã định nghĩa chiều dài của yard quốc tế chính xác bằng 0,9144 mét. Do đó, một inch quốc tế được định nghĩa chính xác bằng 25,4 milimét. Theo các Tự điển thì gọi Inch là phân, Yard là thước,những đơn vị đó như sau:
  •  Inch: dịch là Đốt hay phân Anh, bằng 1/12 foot hay 1/36 yard = 0.0354 = 2.54 cm
  • Foot: đơn vị đo chiều dài = 12 inches = 0.3048 mét.
  • Yard: dịch là thước Anh = 3 feet = 36 inches = 0.9144 mét.
  • Fathom: đơn vị đo chiều sâu, bằng 6 feet = 72 inches = 1.8288 mét.
  • Mile: dịch là dặm Anh, bằng 528 feet = 1760 yards = 63360 inches = 1609.344 mét.

Hệ mét: Mét (tiếng Pháp: mètre) là đơn vị đo khoảng cách, một trong 7 đơn vị cơ bản trong hệ đo lường quốc tế (SI). Định nghĩa gần đây nhất của mét bởi Viện Đo lường Quốc tế (Bureau International des Poids et Mesures) vào năm 1983 là: "khoảng cách mà ánh sáng truyền được trong chân không trong khoảng thời gian của 1 / 299 792 458 giây". Trong cách hành văn hàng ngày, nhiều khi một mét còn được gọi là một thước.


 ***********