Tuesday, September 22, 2015

Tại sao Sài Gòn ngập?

Địa chất Sài Gòn gồm hai tầng trầm tích Pleistocen và Holocen lộ ra trên bề mặt. Trầm tích Pleistocen chiếm hầu hết phần Bắc, Tây Bắc và Đông Bắc thành phố. Do các yếu tố tự nhiên và hoạt động của con người, trầm tích phù sa cổ hình thành. Địa hình Sài Gòn thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông. Vùng cao ở phía Bắc - Đông Bắc và một phần Tây Bắc, trung bình 10 đến 25m. Xen kẽ có một số gò đồi, cao nhất lên tới 32m như đồi Long Bình ở quận 9. Ngược lại, vùng trũng nằm ở phía Nam - Tây Nam và Ðông Nam thành phố, có độ cao trung bình trên dưới 1m, nơi thấp nhất 0,5m. Các khu vực trung tâm, một phần các quận Thủ Đức, quận 2, toàn huyện Hóc Môn và quận 12 có độ cao trung bình khoảng 5 tới 10m.

Thời Pháp, các nhà quy hoạch người Pháp đều loại bỏ hướng phát triển Sài Gòn về phía Đông, Đông Nam - Nam hoặc Tây Nam là các vùng đất trũng thấp, Sài Gòn thời cũ sở dĩ không ngập úng là nhờ có các vùng đất trũng thấp này hứng nước và ngậm nước. Trong suốt thời Pháp thuộc, hướng phát triển tự nhiên được xác định là hướng Bắc cao ráo.

 Người Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng Hòa từ giữa thập niên 1950 đã dồn sức vào việc xây dựng tuyến đường có lẽ vào hàng hiện đại nhất Đông Nam Á thời đó là xa lộ Sài Gòn – Biên Hòa dài 30km. Qua đó người ta đã xác định hướng phát triển chính là lên phía Bắc, đất đai cao ráo và mở ra miền Đông Nam đầy tiềm năng công nghiệp.
Từ giữa thập niên 60, chính phủ Hoa Kỳ thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế USAID đã hỗ trợ kỹ thuật cho miền Nam Việt Nam về quy hoạch đô thị. Nhờ đó, rất nhiều đồ án quy hoạch và nghiên cứu về đô thị quy mô tại miền Nam được thực hiện. Điển hình là hai đồ án quy hoạch do hai công ty rất có tên tuổi trên thế giới lúc đó thực hiện:



  • Quy hoạch chung thành phố SG do công ty Doxiadis Associates – Consultants on Development and Ekistics (Hy Lạp) lập năm 1965
  • Quy hoạch phát triển Thủ Thiêm do công ty Wurster, Bernardi and Emmons (Hoa Kỳ) chủ trì lập năm 1972.
 Bên cạnh đó, Frank Pavick và James Bogle lần lượt thực hiện những báo cáo chi tiết về hoạt động quy hoạch đô thị ở miền Nam và những vấn đề của thành phố Sài Gòn.
 Tác giả Frank Pavich sau đó còn thực hiện Khảo sát sử dụng đất tại Vùng đô thị Sài Gòn cho Tổng Nha Kiến thiết và Thiết kế Đô thị. Các đồ án quy hoạch nêu trên nghiên cứu rất kỹ lưỡng không chỉ về kiến trúc, khí hậu, đất đai mà còn cả nhu cầu giao thông giữa các khu vực và cả về mặt kinh tế/tài chính nữa. Các hồ sơ quy hoạch thường kết thúc với phần đưa ra giải pháp khai triển, tài chính dự án và cả đề xuất rất cụ thể về chính sách cũng như luôn kèm theo thiết kế chi tiết một dự án thí điểm. Quy hoạch chính yếu vẫn theo nguyên tắc xuyên suốt là “.....Dựa trên đà phát triển trong quá khứ thường hướng theo phía Bắc dọc theo những dải phù sa cổ. Kế hoạch phát triển tương lai cũng sẽ theo đường hướng nầy và bất cứ một kế hoạch thực tế nào nhắm hướng dẫn sự phát triển Thủ đô Sài Gòn cũng phải nhận thức ra những yếu tố nầy.” (Trích "Đề xuất hướng phát triển SG trong Đồ án Quy hoạch bán đảo Thủ Thiêm năm 1972").

Rồi cuối cùng từ năm 1975 thì hướng phát triển Sài Gòn về phía Nam, Đông Nam và Tây Nam là các khu vùng trũng và đầm lầy lại đi ngược lại với phương hướng mà người Pháp, Mỹ - VNCH thực hiện. Cụ thể là trong báo cáo quy hoạch phát triển Sài Gòn 2020- 2025 nêu rõ: "Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội SG đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2025, thành phố sẽ phát triển với hai hướng chính là hướng Đông, và hướng Nam ra biển”.
Theo chiến lược hiện nay thì phương hướng quy hoạch thành phố từ thời Pháp, Mỹ - VNCH là Bắc-Tây và Bắc-Đông Bắc đã trở thành hướng phát triển phụ. Theo đuổi hướng phát triển về phía Nam, Đông Nam và Tây Nam xóa bỏ vùng đất trũng tự nhiên chứa nước ngập cho SG từ xa xưa để tạo nên những nơi hào nhoáng như Phú Mỹ Hưng và những cao ốc  dọc theo đường về Nhà Bè nhưng cũng cho hậu quả là ngập lụt trong nội thành! Vậy thì bây giờ và trong tương lai nếu SG không ngập lụt thì mới là chuyện lạ đấy.

Theo FB Thuần Ngô