Saturday, November 7, 2015

Vì sao đầu tư hơn 24.000 tỷ đồng, Sài Gòn vẫn ngập và phải vay tiếp? (P1)

Người Sài Gòn phải "căng mình" chống chọi với nước ngập. (Ảnh: Tri Thức Trẻ)
Người Sài Gòn phải "căng mình" chống chọi với nước ngập. (Ảnh: Tri Thức Trẻ)
Phần 1: Đánh đổi tự nhiên
Theo báo cáo của UBND TP.HCM tháng 9/2015, dự án chống ngập của Sài Gòn được khởi động từ những năm 2000. Tính từ 2005 đến hết 2014 (10 năm), dự án này đã tiêu tốn số vốn vay khổng lồ 24.300 tỷ đồng (khoảng 9.000 tỷ đồng vốn ngân sách, khoảng 15.000 tỷ đồng vốn vay ODA).

Nhưng kết quả chỉ mới tạo được ra được khoảng 1,2% khối lượng công việc theo quy hoạch chống ngập, để lại khoản nợ khoảng 4.250 tỉ đồng trả nợ gốc và lãi mỗi năm trong vòng 5 năm tới.
Lại cần thêm khoảng 66.820 tỉ đồng (gấp 2,7 lần số vốn đã vay) để thực hiện các dự án chống ngập cho khu vực rộng 550 km2 (gồm lưu vực trung tâm TP, phía Bắc, phía Tây, một phần Đông Bắc và Đông Nam) trong giai đoạn 2016-2020.
Thậm chí sau 10 năm chống ngập, một chuyên gia đã ước tính rằng khả năng chứa nước tại chỗ (sông, hồ) của thành phố đã giảm 10 lần trong khi diện tích bê-tông hóa tăng lên 2,5 lần, ông Nguyễn Đỗ Dũng, Quy hoạch sư trưởng, Công ty tư vấn Thanh Bình cho biết trong một bài viết công bố hồi năm 2011. 

Sài Gòn mất nhiều
Câu chuyện về tính hiệu quả của các dự án chống ngập trong hơn 10 năm qua tại Sài Gòn cho thấy những vấn đề chồng chất mà thành phố sẽ phải giải quyết trong nhiều năm tới.
Trung tâm Chống ngập của thành phố cho biết khoảng 60% diện tích toàn thành phố thuộc vùng đất thấp có cao độ dưới 2 m. Trong khi đó, mực nước cao nhất tại trạm Phú An trên sông Sài Gòn và gần trung tâm thành phố có thể đạt 1,55 m (ghi nhận vào lúc 5h sáng ngày 15/12/2008), theo Nguyễn Đỗ Dũng.



Sài Gòn được xem là thành phố của sông ngòi, kênh rạch. (Ảnh: Internet)
Sài Gòn được xem là thành phố của sông ngòi, kênh rạch. (Ảnh: Internet)

Tình trạng nghiêm trọng hơn khi xét thêm về độ lún. Về mặt lý thuyết, với tốc độ lún trên 1,5 cm/năm tại một số quận nội thành, có nơi lên tới 3 cm/năm, thì phần lớn diện tích thành phố sẽ bị ngập khi nước biển dâng cao 1 m vào cuối thế kỷ.
Xét theo điều kiện tự nhiên, đặc tính “đô thị ngập triều” của Sài Gòn phụ thuộc chặt chẽ vào hệ thống thoát nước tự nhiên của gần 7.900 km hệ thống kênh rạch chằng chịt là hệ thống thoát nước. Hướng thoát lũ chính của thành phố là từ Bắc – Tây Bắc – Đông Bắc xuống Nam – Đông Nam – Tây Nam.



Kênh Tẻ. (Ảnh: Internet)
Kênh Tẻ. (Ảnh: Internet)

Thế nhưng, trong 14 năm (từ 1990 đến 2004), khoảng 47 kênh rạch lớn nhỏ với tổng diện tích hơn 16 ha đã bị san lấp hoàn toàn trên tổng số gần 700 tuyến sông, kênh rạch, với nhiều tuyến là đường thoát nước quan trọng, theo thông tin từ Vnexpress.
Tháng 10 vừa qua, Công ty thoát nước đô thị TP.HCM cho biết có đến 54 tuyến bị san lấp, lấn chiếm trong số 110 tuyến sông rạch thoát nước do đơn vị này quản lý. Trong đó, quận Bình Thạnh có tới 8 sông rạch bị lấp. Quận Gò Vấp có 11 rạch lấn chiếm, thu hẹp bởi các doanh nghiệp và căn nhà xây dựng sát mép, phá vỡ bờ bao, theo HTV đưa tin.



Bản đồ ngập lụt tại TPHCM. (Nguồn: vnexpress.net)
Bản đồ ngập lụt tại TPHCM, tính đến tháng 10/2013, bản do độc giả lập mang tính tham khảo. Bản đồ cảnh báo ngập lụt chính thức đang được Trung tâm Điều hành các chương trình chống ngập nước TP.HCM lập từ khoảng năm 2014. (Nguồn: vnexpress.net)

Theo báo Lao Động, tính riêng giai đoạn 1998 – 2006 đã có hơn 12.600ha đất nông nghiệp, ao hồ, kênh rạch thành đất xây dựng, làm mất nơi chứa nước mưa và nước triều và làm giảm khả năng thoát nước. Trong giai đoạn 1998 – 2005, thành phố cũng cho san lấp thêm 3.576ha kênh rạch.
Ngay từ tháng 5/2010, các chuyên gia đã xác nhận hai quận 8 và 6 đang trong tình trạng ngập nặng vì quá trình đô thị hóa ở Nam Sài Gòn.
Càng mở rộng đô thị hiện đại ở vùng Nam Sài Gòn, Bình Chánh, quận 7, Nhà Bè, tức là đang ngăn đường thoát nước của thành phố“, GS – TSKH Lê Huy Bá nói.
Từ giai đoạn 1954-1975, các chuyên gia đã yêu cầu thành phố nên tập trung hướng phát triển về vùng cao là Đông – Đông Bắc, giới hạn phát triển về phía Nam – Nhà Bè – Cần Giờ vì vùng đất này yếu, trũng“, Thạc sĩ Bạch Anh Tuấn (ĐH Tôn Đức Thắng) nói.
Vì sao thành phố lại phát triển đô thị ở vùng đất thấp hơn?“, nguyên Viện trưởng Khí tượng thủy văn Phan Văn Hoạch đặt câu hỏi từ cách đây hơn 5 năm.
Lấp kênh, bán đất nền – Lấp rạch, xây chung cư
Bất chấp những cảnh báo đã được đưa ra từ hơn 5 năm trước, thông tin về những dự án rất lớn với hàng nghìn m² kênh, rạch bị san lấp mới được thực hiện cách đây không lâu vẫn tiếp tục được công bố.
Khoảng năm 2010-2013, Công ty CP Bất động sản Sài Gòn Mới (thành viên Công ty CP Vạn Phát Hưng) đã tự tiện san lấp gần 12.000m² rạch, phân lô bán nền.
Cuối năm 2013, UBND huyện Nhà Bè ra quyết định xử phạt Công ty CP Bất động sản Sài Gòn Mới 65 triệu đồng và buộc khôi phục tình trạng của rạch như trước khi vi phạm. Vì công ty không thực hiện nên đến tháng 8/2014, UBND huyện Nhà Bè yêu cầu trong 30 ngày phải khôi phục hiện trạng gần 12.000 m2 đất rạch đã bị san lấp.
Yêu cầu này tiếp tục bị doanh nghiệp bỏ qua. Tiếp tục đến tháng 9/2014, UBND thị trấn Nhà Bè đã xin ý kiến UBND huyện về kế hoạch thực hiện cưỡng chế với kinh phí 800 triệu đồng, song đến nay sự việc vẫn không có gì thay đổi, theo báo Người Lao Động.
Cùng khoảng năm 2012-2013, Dự án Riviera Point (Q.7, TP.HCM) của Công ty TNHH Riviera Point – liên doanh giữa Công ty Tấn Trường và một đối tác Singapore san lấp gần 5.000 m2 rạch Cả Cấm để làm dự án. Con rạch này kết nối với 6 rạch nhánh nằm trong các khu dân cư. Nhưng hiện chỉ còn lại một rạch, 5 rạch khác đã bị lấp.



Cty Riviera Point lấp tới 4.688 m² rạch nhưng không có kế hoạch xây hồ điều tiết. (Ảnh: laodong.com.vn)
Cty Riviera Point lấp tới 4.688 m² rạch nhưng không có kế hoạch xây hồ điều tiết. (Ảnh: laodong.com.vn)
Con số gần 5.000 m2 được “nở phình” ra từ một con đường tạm lấp rạch để dẫn vào dự án, khi dự án bắt đầu được khởi công từ hơn 2 năm trước. Tới nay, con đường tạm lúc trước (đường N1) đã thành con đường chính, bề rộng đủ hai làn xe. Gọi là đường tạm vì chỉ cho phép tạm, không có trong bản đồ quy hoạch chi tiết; chủ đầu tư không chịu mở đường theo đúng quy hoạch vì sợ đền bù nhiều tiền – ông Hồ Thái Thành, Trưởng phòng Quản lý đô thị quận 7, cho biết trên tờ Sài Gòn Giải Phóng.
Hệ quả là hơn một năm nay, người dân quanh dự án Riviera Point (khu phố 3, P.Tân Phú, Q.7) phải chịu cảnh ngập nước thường xuyên mỗi khi trời mưa, còn UBND Q.7 nhận thiếu sót khi duyệt quy hoạch 1/500 của dự án trên mà không có hồ điều tiết, theo thông tin từ báo Tuổi Trẻ.
Hậu quả lớn như vậy, vì sao dự án vẫn được thông qua?
Ông Thành nhẩm tính, với gần 5.000m² rạch bị lấp, nếu tính giá đất hiện tại khoảng 25 triệu đồng/m², thì thu trên 100 tỷ đồng. Nếu dựng lên chung cư thì số lợi nhuận mang lại cực kỳ lớn. Theo kế hoạch, dự án Riviera Point sẽ được xây dựng với 12 block cao 40 tầng, cung cấp 2.099 căn hộ cao cấp.
Cũng trong khoảng năm 2013, Tổng kho xăng dầu Nhà Bè C san lấp một phần con rạch TT6 rộng khoảng 20 m làm nhà xưởng. Một công ty bất động sản khác lấp tiếp gần 12.000 m2 cũng trên con rạch này để phân lô bán nền.



Một đoạn bờ rạch Cả Cấm kéo dài tới cầu Phú Mỹ bị chủ đầu tư dự án Riviera Point đóng cừ san lấp. (Ảnh: sggp.org.vn)
Một đoạn bờ rạch Cả Cấm kéo dài tới cầu Phú Mỹ (Q.7) bị chủ đầu tư dự án Riviera Point đóng cừ san lấp. (Tin, ảnh: sggp.org.vn)
Năm 2012, rạch Đuôi Trâu đoạn qua phường Tân Tạo, Q. Bình Tân có bề ngang 6,5m đến nay cũng bị thu hẹp do bị lấn chiếm, san lấp, theo tài liệu của Trung tâm Điều hành chương trình chống ngập TPHCM.
Rạch Bà dài khoảng 1,5km nối ra rạch Ông Cài (gồm rạch chính và nhiều nhánh rạch phụ ở quận 9), dường như cũng biến mất sau năm 2002 khi các cơ quan chức năng cho phép một số công ty san lấp gần 34.000m2 rạch để xây dựng các dự án bất động sản.
Toàn bộ khu Nhà Bè, quận 7 – cửa thoát nước chính của Sài Gòn vẫn đang tiếp tục trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, với tình trạng cấp phép cho san lấp và san lấp kênh rạch vô tội vạ.
Hãy nói về khu đô thị nổi tiếng Phú Mỹ Hưng, nằm ở Nam Sài Gòn, tọa lạc ngay trên khu vực vùng trũng – nơi trước đây từng là những hồ tự nhiên chứa nước của thành phố.
Được cấp phép năm 1993, khởi công năm 1996, công trình này được coi như mô hình để các công ty khác làm theo, như: năm 1994, quy hoạch này được báo cáo trước Viện Kiến trúc Mỹ và Ngân hàng Thế giới như một dự án tiêu biểu về phát triển bền vững; năm 1995 quy hoạch được nhận Giải thưởng Kiến trúc đô thị của Tạp chí Kiến trúc tiến bộ Mỹ; năm 1997, được trao Giải thưởng danh dự của Viện Kiến trúc Mỹ về quy hoạch tổng thể; năm 2008 được Bộ Xây dựng công nhận là Khu Đô thị kiểu mẫu; năm 2012 được Viện Đất đai đô thị Mỹ trao Giải thưởng toàn cầu dành cho công trình xuất sắc…
Thế nhưng, “Công ty Phú Mỹ Hưng có phải trả nợ môi trường tài nguyên hay không?” – GS-TSKH Lê Huy Bá đặt câu hỏi.
Nếu như Công ty Phú Mỹ Hưng đã đổ 10 vạn m³ đất lấp nền, thì họ cũng làm đúng 10 vạn m³ nước mưa, nước thải tràn vào TP và tất nhiên, gây ngập cho nội đô”, ông phân tích trên tờ Sài Gòn Giải Phóng.
Vùng mặt đầm lầy cũ thuộc Khu Nam Sài Gòn đã bị san lấp, tôn cao để dựng khu đô thị, “thực chất là bồn trũng, mang sứ mệnh của một “hồ điều hòa tự nhiên”. Vùng trũng này có dung tích hàng chục ngàn m3 nước, sẽ chứa nước mưa chưa kịp chảy ra sông lớn Nhà Bè, để khi triều xuống, thì theo sông Đồng Tranh, sông Lòng Tàu ra biển. Như vậy, vai trò chống ngập mùa mưa cho cả TP chính là chỗ này đây!
Ngoài ra, “khi nước triều mặn, phèn ngập thêm 30-50cm so với hiện nay… khu đô thị Phú Mỹ Hưng sẽ là vật cản trong dòng triều mới, nó tạo ra những dòng chảy triều rối mới, trên vùng này, rất nguy hiểm: Tác động này làm sạt lở nhiều hơn, gây tác hại trực tiếp cho nhà cửa, khu dân cư, hệ sinh thái vốn rất dễ bị hại này”.
Công ty Phú Mỹ Hưng thật sự có đóng góp cho ngành nhà ở, cho lối kiến trúc… chúng ta ghi nhận. Nhưng cái mà họ gây thiệt hại, phải coi là nợ”, ông nói.